@
Nasz adres email centrumkultury@swierzawa.pl
Kontakt telefoniczny 75 713 52 73

Swierzawa

Świerzawa jest jednym z najmniejszych miast Dolnego Śląska. Położona przy drodze prowadzącej z Jeleniej Góry do Legnicy nad Kaczawą, w miejscu, gdzie dolina rzeki przecina tzw. Rów Świerzawy. Centrum miasta znajduje się w głębokiej dolinie pomiędzy Skowrońcem a wysoką skarpą ograniczającą dolinę od strony wschodniej. Zabudowania Świerzawy ciągną się ok. 2 km na wysokości ok. 245-310 m n.p.m.

Łyk historii...

Początki miejscowości nie są do końca znane, ponieważ w tym samym czasie powstały także Sędziszowa i Stara Kraśnica, wszystkie trzy wymienione w dokumencie
z 1268 r. mówiącym o proboszczu tutejszego kościoła parafialnego ( Świerzawa nosiła wówczas nazwę Sonove). Prawa miejskie otrzymała najpóźniej w 1296 r. od księcia świdnicko-jaworskiego Bolka I. W 1321 r. stała się własnością rodu von Zedlitzów, stając się miastem prywatnym. Świerzawa nigdy nie posiadała żadnych fortyfikacji, więc często padała ofiarą zniszczeń i klęsk (liczne najazdy, pożary, zarazy). W 1346 r. weszła do związku miast śląskich. W 1382 r. z kościoła romańskiego, położonego na granicy z Sędziszową przeniesiono sakramenty do nowego kościoła parafialnego wybudowanego w centrum miejscowości. Na początku XV wieku w Świerzawie zaczęła działać rada miejska, a w połowie wieku XVI miasto uzyskało pełny samorząd. Podczas wojny 30-letniej, Świerzawa znalazła się na trasie przemarszów wojsk, co skutkowało wieloma zniszczeniami. Wiek XVIII zaczął się dla Świerzawy wielką powodzią i przyniósł kolejne pożary. W największym, w 1762 r., spłonęły niemal wszystkie budynki. Odbudowa miasteczka trwała ponad dwadzieścia lat.

    W połowie wieku XIX Świerzawa stała się popularną miejscowością turystyczną. Z czasem oznakowano szlaki i wytyczono trasy spacerowe. Turystom polecano zabytki, a także kąpielisko, strzelnicę i staw z gondolami koło zamku w Starej Kraśnicy. W latach 20-tych XX wieku zbudowano stadion, basen kąpielowy i kort tenisowy. W drugiej połowie XIX w. powstała gazownia miejska, a następnie linia kolejowa ze Złotoryi do Marciszowa. Od roku 1818 do 1932 r. Świerzawa miała status miasta powiatowego. Na początku XX wieku w mieście działał popularny hotel „Zum Schwarze Adler” z restauracją i nowoczesnym wyposażeniem. Podczas wojny Świerzawa nie poniosła większych strat, jednak krótko po jej zakończeniu utraciła prawa miejskie, by je odzyskać w 1984 r.

    W latach 1975 – 1998 Świerzawa wchodziła w skład województwa jeleniogórskiego. Po reformie administracyjnej 1 stycznia 1999 r. znalazła się w powiecie złotoryjskim.

Koniecznie trzeba zwiedzić...

Kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej

Najcenniejszym obiektem zabytkowym gminy jest romański kościół św. Jana Chrzciciela i św. Katarzyny Aleksandryjskiej datowany na drugą ćwierć XIII w. Według tradycji stoi on na miejscu drewnianego kościółka ufundowanego w 1159 r. przez księcia Bolesława Wysokiego. Początkowo był to kościół parafialny, ale z czasem jego funkcję i znaczenie przejął ulokowany w centrum miasta kościół p.w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, ten zaś stał się filialnym, a następnie cmentarnym. W 1428 r. podczas najazdów husyckich był miejscem schronienia miejscowej ludności. Wtedy też otoczono go murem. Pożar w 1482 r. i odbudowa w 1507 r. zadecydowały o jego obecnym kształcie (dobudowano wówczas wieżę i kaplicę grobową oraz powiększono dwa okna nadając im cechy gotyckie). W okresie reformacji świątynia została przejęta przez ewangelików, ale w 1654 r. powróciła w ręce katolików. Funkcję kościoła cmentarnego obiekt pełnił do roku 1945, po czym został zamknięty i ulegał stopniowemu niszczeniu. W końcu lat 50-tych rozpoczęto zabezpieczanie obiektu, a większość wyposażenia wywieziono do innych kościołów i muzeów. Od 1977 r., przez ok. 20 lat trwały systematyczne prace konserwatorskie.

Jest to budowla orientowana, z prostokątna nawą przykrytą drewnianym stropem wspartym na ciekawie zdobionych słupach. Interesująco prezentują się empory, których zasadnicza część pochodzi z 1562 r. Niezwykle okazały jest oryginalny romański portal przy wejściu do nawy, z Drzewem Życia w tympanonie. Na ścianach zobaczyć można dobrze zachowane piaskowcowe epitafia i płyty nagrobne – przeważnie z XVI w. Na uwagę zasługuje również kamienna chrzcielnica oraz mensa ołtarzowa, w której w 1997 r. odkryto kamienny relikwiarz. Wartość kościoła znacznie podnoszą romańskie i gotyckie freski, z których najcenniejsze znajdują się w absydzie, gdzie odkryto ich kilka warstw. Najstarsze z nich, związane z symboliką Drzewa Życia nie mają swojego odpowiednika w Polsce. Podobnie unikatowe są XIV-wieczne gotyckie freski, zdobiące północną ścianę nawy, przedstawiające legendę św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Wysokiej klasy artystycznej jest także gotyckie Ukrzyżowanie znajdujące się na północnej ścianie prezbiterium. Obecnie kościół jest udostępniony dla zwiedzających i służy jako miejsce różnego rodzaju wystaw, koncertów i odczytów.

 

Nie można pominąć...

Kościół parafialny p.w. Wniebowzięcia NMP

Prezbiterium kościoła zostało wybudowane w 1382 r., natomiast nawa na początku XV w. Po pożarze w 1487 r. obiekt został odbudowany i remontowany jeszcze w XVI i XIX w. oraz współcześnie. Kościół jest typem pseudobazyliki z nawą główną wyższą od naw bocznych o wspólnym dachu, przykrytej sklepieniami krzyżowo-żebrowymi z ozdobnymi zwornikami.

Wewnątrz podziwiać można bogaty wystrój i wyposażenie, m.in. późnogotycką chrzcielnicę, barokowy ołtarz główny i ołtarze boczne, polichromowane figury i obrazy olejne z XVIII w. Najcenniejszym obiektem w kościele jest renesansowa płaskorzeźba z II poł. XVI w. ze sceną Ukrzyżowania. Na murze zachowały się epitafia oraz renesansowe i barokowe nagrobki z lat 1557-1613 i początku XVIII w. Obok kościoła stoi plebania i wikarówka z ok. 1800 r.

 

Kościół św. Józefa Opiekuna

Kościół poewangelicki z lat 1747-48, odbudowany po pożarze w 1793 r. i dostawioną wieżą z 1875 r. W latach 1876-78 obiekt został gruntownie przebudowany na neogotycki. Po roku 1946 kościół pełnił funkcje gospodarcze. W 1999 r. został przekazany parafii rzymsko-katolickiej.

Jest to budowla oskarpowana, z prostokątną nawą, otoczoną emporami, zamknięta z jednej strony absydą, przykryta dwuspadowym dachem. Okna zakończone są ostrołukowo
(z maswerkami), podobnie jak portale wejściowe.

 

Ratusz

Świerzawski ratusz zbudowany został w 1810 r. na miejscu starego. Jest to obiekt murowany, 3-kondygnacyjny z użytkowym poddaszem, nakryty naczółkowym dachem z powiekami. Od południowo-zachodniej strony stoi kwadratowa wieża zakończona galerią z nadstawą ozdobioną tarczami zegarowymi, zwieńczona hełmem z prześwitem. Na jednej ze ścian ratusza można zobaczyć płaskorzeźbę przedstawiającą herb miasta. Ciekawostką jest XIX-wieczna waga miejska zawieszona na suficie w dolnym korytarzu. Obecnie ratusz jest siedzibą władz gminy.

 

Warto zwrócić uwagę na...

Zabudowa rynku

Uwagę odwiedzających Świerzawę zwraca zabudowa rynku o typowym układnie osady targowej. Plac Wolności, stanowiący centrum miasta, należy do jednych z większych na Dolnym Śląsku. Kamieniczki otaczające rynek pochodzą głównie z XVIII i XIX w.
i ustawione są kaletnicowo. Wśród nich wyróżnia się budynek byłej apteki z 1690 r.

 

Stacja PKP

Przy drodze wylotowej ze Świerzawy w kierunku Złotoryi zobaczyć można nieczynną już stację PKP składającą się z budynku dworca z XIX w., drewnianej wiaty i kolistej wieży ciśnień z pierwszej ćw. XX w.

 

Mosty kamienne

W Świerzawie zobaczyć można dwa zabytkowe mosty. Pierwszy z nich zbudowany został w drugiej ćw. XVIII na rzece Kamiennik, między ul. Kościuszki i ul. Zieloną, a następnie przebudowany w pierwszej ćw. XX w. Drugi z mostów umiejscowiony jest na Kaczawie naprzeciwko stacji PKP i pochodzi z 3 ćw. XIX w.

 

Wał przeciwpowodziowy

Ciekawym obiektem, a równocześnie imponującym osiągnięciem inżynieryjnym z początku XX w. jest wał przeciwpowodziowy na rzece Kamiennik. Tworzy on zaporę dla suchego zbiornika o poj. 1,6 mln m3. Po wojnie było to popularne miejsce rekreacyjne dla mieszkańców Świerzawy i okolic.